Bennie van Zyl
Sonder om voor te gee dat ’n mens ’n ekonoom is, is daar tog sekere waarhede wat ’n mens met gesonde verstand kan begryp. Indien ’n bepaalde ideologie en die wetgewing wat daaruit voortspruit, wêreldwyd oorwegend armoede, ekonomiese stagnasie en maatskaplike probleme veroorsaak het, is dit billik om te vra waarom dieselfde benadering in Suid-Afrika ’n ander uitkoms sou oplewer. Waarom sou dit hier skielik welvaart skep as die teendeel elders die norm was?
’n Verdere vraag wat gevra kan word, is of dit nie ’n vereiste behoort te wees dat elke parlementslid ten minste ’n basiese begrip van ekonomiese beginsels moet hê nie. Die huidige gesentraliseerde benadering tot bestuur en ekonomiese ontwikkeling, waar politieke lojaliteit dikwels bo kundigheid gestel word, het ’n duur prys vir die land ingehou. Wanneer ideologiese verbintenis as voldoende kwalifikasie beskou word en kundigheid op die agtergrond geskuif word, raak die gevolge met verloop van tyd sigbaar in die ekonomie en staatsinstellings.
President Cyril Ramaphosa wys gereeld op die ernstige uitdagings waarmee Suid-Afrika worstel: hoë vlakke van armoede, werkloosheid, misdaad en die verval van infrastruktuur. Wat minder beklemtoon word, is dat die regerende ANC in 1994 ’n funksionele staat geërf het. Sedertdien het beleidsbesluite en bestuurspraktyke ’n groot rol gespeel in die ontstaan en verdieping van baie van die probleme wat vandag ervaar word. Intussen word dieselfde beleid volgehou, terwyl beleggers toenemend onseker raak. Beleggingsvertroue bly een van die belangrikste dryfvere van ekonomiese groei en werkskepping.
Elke onderneming word jaarliks aan ’n eenvoudige, maar beslissende toets onderwerp. Daar is slegs een vraag: Was die onderneming winsgewend? Die antwoord bepaal uiteindelik die volhoubaarheid van die besigheid. Sonder winsgewendheid is daar geen langtermynvooruitsig vir groei, uitbreiding of die skepping van nuwe werksgeleenthede nie.
Hierdie werklikheid bring ons by die produksiefaktore, ’n onderwerp wat gereeld herbesoek behoort te word. Dit help om beter te verstaan waar ekonomiese groei vandaan kom en waarom sekere ondernemings slaag terwyl ander misluk. Die entrepreneur moet die beskikbare produksiefaktore, grondstowwe, kapitaal en arbeid effektief bestuur om ’n winsgewende uitkoms te verseker.
Die arbeidsfaktor verdien besondere aandag. Elke werk vereis spesifieke vaardighede en kundigheid om aan die behoeftes van die produksieproses te voldoen. ’n Suksesvolle werknemer toon verantwoordelikheid teenoor sy of haar taak, toon ’n sin vir dringendheid en streef voortdurend na produktiwiteit. Daarby is ’n bereidwilligheid om te leer en kennis uit te brei van groot belang. Werknemers wat die grootste doel van hul werk verstaan en vooruit kan beplan, lewer dikwels die grootste bydrae tot die sukses van ’n onderneming.
In die landbou is hierdie beginsels besonder relevant. Baie take is seisoenaal van aard en die resultate van werk wat vandag verrig word, word eers maande later sigbaar. Dit vereis dissipline, vooruitbeplanning en ’n begrip van die langtermyngevolge van besluite.
Tegnologie en meganisasie ontwikkel intussen teen ’n ongekende tempo. Moderne ondernemings behoort voortdurend te ondersoek hoe nuwe tegnologie aangewend kan word om produktiwiteit en winsgewendheid te verhoog. In baie opsigte kan tegnologie vandag as ’n vyfde produksiefaktor beskou word. Dit vervang toenemend sekere vorme van arbeid en verander die aard van werk in verskeie bedrywe. Waar meganisasie ekonomies meer sin maak as handearbeid, sal ondernemings noodwendig daardie opsie oorweeg.
Nog ’n uitdaging wat tans aandag geniet, is die rol van buitelandse werkers in die Suid-Afrikaanse arbeidsmark. Oor dekades heen was grensbeheer dikwels onvoldoende, met die gevolg dat baie mense hulle in die land gevestig en deel van die arbeidsmag geword het. In talle ondernemings en landboubedrywe het hierdie werknemers waardevolle vaardighede ontwikkel en belangrike rolle vervul.
Met die toenemende druk op buitelandse werkers en die moeiliker verkryging van werkspermitte ontstaan nuwe uitdagings vir werkgewers. Daar word gereeld berig dat plaaslike arbeid in sommige gevalle nie bereid is om sekere noodsaaklike take te verrig nie. Dit plaas ondernemings onder druk en skep onsekerheid oor die beskikbaarheid van geskikte arbeid.
Arbeid het gevolglik vir baie produsente ’n toenemend onsekere faktor geword. Arbeidswetgewing word deur sommige beskou as onvoldoende aangepas by die behoeftes van ’n groeiende en mededingende ekonomie. Wanneer beleid die arbeidsmark onnodig beperk of versteur, word werkskepping bemoeilik.
Die mees volhoubare oplossing bly ’n omgewing waarin ekonomiese groei aangemoedig word en markkragte toegelaat word om hul rol te speel. Wanneer ondernemings groei en uitbrei, ontstaan daar natuurlik meer werksgeleenthede. Dit vereis egter werknemers wat oor die nodige vaardighede beskik, verantwoordelikheid aanvaar en bereid is om ’n betekenisvolle bydrae tot die produksieproses te lewer. Slegs deur groei, produktiwiteit en ’n kultuur van verantwoordelikheid kan volhoubare welvaart geskep word.
Lees meer berigte in dié uitgawe van Nuusweek –https://www.pretoriafm.co.za/wp-content/uploads/2026/06/NUUSWEEK-Uitgawe-72-26-Jun-02-Jul-2026.pdf
